10TH SS LBA 2.भारताचे हवामान

 CLASS - 10 

MEDIUM - MARATHI 

SUBJECT - Social Science 

SYLLABUS - KARNATAKA STATE 

QUESTION BANK OF  LESSON BASED ASSESSMENT

भूगोल 

पाठ: 2. भारताचे हवामान

अध्ययन निष्पत्ती

• भारताच्या हवामानाची मुख्य वैशिष्ट्ये ओळखा.
• भारतातील ऋतूंच्या हवामान स्थितीचे विश्लेषण करा.
• भारतातील हंगामी पावसाचे वितरण आणि परिणाम स्पष्ट करा.
• भारतात जास्त पाऊस पडणाऱ्या आणि कमी पाऊस पडणाऱ्या क्षेत्रांची नावे सांगा.
• भारतातील नकाशावर जास्त पाऊस पडणारी ठिकाणे आणि कमी पाऊस पडणारी ठिकाणे ओळखा.

I. खालील प्रश्नांची प्रत्येकी एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

1. उन्हाळ्यात उत्तर भारतात जास्त तापमान असण्याचे कारण काय आहे? (मध्यम)

2. उन्हाळ्यात पाऊस पडण्याचे कारण काय आहे? (मध्यम) (एप्रिल-2023)

3. 'काळबैसाखी' म्हणजे काय? (सोपे)

4. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या दोन शाखा कोणत्या आहेत? (सोपे) (जून-2015)

5. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे कोणत्या राज्यात पाऊस पडत नाही? (मध्यम)

6. भारतात सर्वात कमी पावसाचा कालावधी कोणता आहे? (सोपे)

7. 'कॉफी ब्लूम' (कॉफी शॉवर) म्हणजे काय? (मार्च-2021) (सोपे)

8. 'आंब्याच्या सरी' म्हणजे काय? (सोपे)

9. पश्चिम घाटाच्या पश्चिम भागाला जास्त पाऊस का मिळतो? (कठीण)

10. मान्सूनच्या माघारीच्या कालावधीला ईशान्य मान्सून का म्हणतात? (कठीण)

11. भारतात सर्वाधिक तापमान कोणत्या ठिकाणी नोंदवले जाते? (सोपे)

12. भारतात सर्वाधिक पाऊस कोणत्या प्रदेशात होतो? (सोपे)

13. भारतात सर्वात कमी पाऊस कोणत्या प्रदेशात होतो? (जून-2023) (सोपे)

14. मान्सूनच्या माघारीच्या हंगामात चक्रीवादळे कशामुळे येतात? (मध्यम)

15. उन्हाळ्यात दक्षिण भारतात उत्तर भारतापेक्षा तापमान कमी का असते? (कठीण) (एप्रिल-2016)

II. खालील प्रश्नांची प्रत्येकी तीन ते चार वाक्यात उत्तरे लिहा.

16. भारताचे मुख्य हवामान ऋतू कोणते आहेत? (एप्रिल-2022) (सोपे)

17. भारताच्या हवामानावर परिणाम करणारे घटक कोणते आहेत? (जून-2018) (सोपे)

18. ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला मान्सून वारे माघारी फिरण्याची कारणे काय आहेत? (मध्यम)

19. भारताच्या कोणत्या प्रदेशात सर्वाधिक पाऊस पडतो? (सोपे)

20. "भारतीय शेती हा मान्सूनसोबतचा जुगार आहे." हे सिद्ध करा. (कठीण) (एप्रिल-2015, 2017, 2018, जून-2017)

 

नमुना उत्तरे 

आदर्श उत्तरे

I.

1.    उन्हाळ्यात सूर्याची किरणे उत्तर गोलार्धात लंबवत पडतात.

2.   स्थानिक तापमान आणि वाऱ्यांमुळे.

3.   पश्चिम बंगालमध्ये मान्सूनपूर्व पडणाऱ्या पावसाला 'काळबैसाखी' म्हणतात.

4.   अरबी समुद्राची शाखा आणि बंगालच्या उपसागराची शाखा.

5.   तामिळनाडू.

6.   हिवाळा.

7.   एप्रिल आणि मे महिन्यात कर्नाटकात होणाऱ्या मान्सूनपूर्व पावसाला 'कॉफी ब्लूम' म्हणतात.

8.   एप्रिल आणि मे महिन्यात केरळमध्ये होणाऱ्या मान्सूनपूर्व पावसाला 'मँगो शॉवर्स' म्हणतात.

9.   अरबी समुद्राची शाखा पश्चिम घाटांच्या पश्चिम बाजूने अडवली जाते आणि त्यामुळे जास्त पाऊस पडतो.

10. नैऋत्य मोसमी वारे ईशान्य दिशेने परत फिरतात, म्हणून त्यांना 'ईशान्य मोसमी वारे' म्हणतात.

11.  गंगानगर (राजस्थान).

12. मॉसिनराम (मेघालय).

13. रुयली (राजस्थान).

14. बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण झाल्यामुळे.

15. दक्षिण भारत तीन बाजूंनी जलाशयांनी वेढलेला असल्यामुळे.

II.

16.

• उन्हाळा (मार्च - मे)
• नैऋत्य मान्सूनचा हंगाम (जून - सप्टेंबर)
• माघारी फिरणाऱ्या मान्सूनचा हंगाम (ऑक्टोबर - नोव्हेंबर)
• हिवाळा (डिसेंबर - फेब्रुवारी)

17. अक्षांश, उंची, समुद्रापासूनचे अंतर, वाऱ्यांची दिशा, पर्वतरांगा आणि सागरी प्रवाह.

• नैऋत्य मान्सूनच्या हंगामात पडणाऱ्या जोरदार पावसामुळे भारतीय उपखंडातील तापमान कमी होते.
• या काळात सूर्याची किरणे दक्षिण गोलार्धात लंबवत पडतात.
• यामुळे उत्तर गोलार्धात तापमान कमी होते आणि उच्च दाबाचे क्षेत्र निर्माण होते.

19. पश्चिम घाटाचा पश्चिम भाग, पश्चिम बंगाल, आसाम आणि ईशान्येकडील राज्ये.

20.               

• भारतातील लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती आहे.
• शेती मान्सूनच्या वाऱ्यांवर अवलंबून असते.
• पाऊस न पडल्यास दुष्काळ पडतो.
• अतिवृष्टीमुळे जीवितहानी आणि मालमत्तेचे नुकसान होते.
• म्हणून, भारतीय शेतीला मान्सूनसोबतचा जुगार म्हणतात.

 

DOWNLOAD PDF