उत्तर : जिरे, मिरी, लवंग, दालचिनी, वेलदोडे, सुंठ यासारख्या मसाल्याच्या पदार्थांना प्रचंड मागणी होती.

उत्तर : कॉन्स्टॅन्टिनोपल

उत्तर : इ.स. १४९८ साली पोर्तुगीज खलाशी वास्को-द-गामाने शोधून काढला.

उत्तर : सर थॉमस रो.

उत्तर : होकायंत्र, बंदुकीची दारू, अॅस्ट्रोलॅब (ग्रहोन्नतीमापक), अॅटलास, नकाशे या सारख्या शास्त्रीय शोधांमुळे खलाशांना मदत झाली.

उत्तर : फ्रान्सिस्को-द-अलमिडाने. सागरी मार्गावर मक्तेदारी मिळविण्यासाठी.

उत्तर : फ्रान्सिस्को-द-अलमिडा'

उत्तर : पोर्तुगीजांचा व्हाईसरॉय अल्फान्सो अल्बुकर्कने. (इ.स. १५१०)

उत्तर : जमीन महसूल गोळा करण्याचा हक्क.

उत्तर : रॉबर्ट क्लाईव्ह.

उत्तर : बंगालचा नवाब सिराजउद्दौला व इंग्रज (रॉबर्ट क्लाईव्ह) यांच्यात २३ जून १७५७ रोजी.

उत्तर : १७२४ मध्ये 'आसफ झा' यांनी केली,

उत्तर : वाँदिवॉशच्या युद्धात ब्रिटीश सेनाधिकारी सर आयरे कूट याने फ्रेंचांचा दारूण पराभव केला

उत्तर : मुक्त व्यापार करण्याचे परवानगीपत्र म्हणजे **दस्तक** होय. करण्यास दिलेले परवानापत्र. कारण दस्तकाचा वापर कंपनीतील नोकर स्वतःच्या फायद्यासाठी करू लागले म्हणून विरोध केला.

उत्तर : मध्ययुगात अरबी व्यापारी आशियातील विक्रीचा माल पूर्व रोमन साम्राज्याची (बायंझंटाईन) राजधानी '**कॉन्स्टॅन्टिनोपल**' येथे पोहोचवत असत. तेथून इटलीचे (रोमन साम्राज्याचा भाग) व्यापारी तो माल खरेदी करून युरोपियन राष्ट्रांना विकत असत. अशाप्रकारे कॉन्स्टॅन्टिनोपल हे आंतरराष्ट्रीय वस्तू विनिमयाचे प्रमुख केंद्र बनले.

उत्तर : १. १४५३ मध्ये अॅटोमन तुकौनी कॉन्स्टॅन्टिनोपल काबीज केले. २. इटालियन व्यापाराची मक्तेदारी मोडून काढण्यास स्पेन पोर्तुगालने पुढाकार घेतला. ३. तुर्कांनी या मार्गावरून नेण्यात येणाऱ्या व्यापारी वस्तूंवर भरमसाठ कर लावण्यास प्रारंभ केला. ४. नवीन वैज्ञानिक शोधामुळे खलाशांना होकायंत्र, अॅटलास, बंदुकीची दारू, नकाशे यांचा उपयोग झाला.

उत्तर : १७५६ मध्ये बंगालचा नवाब **सिराजउद्दौलाने फोर्ट विल्यम किल्ला सहजपणे काबीज केला** आणि इंग्रजी सैनिकांना बंदी बनविले. बंदी बनवलेल्या ब्रिटीशांना सिराज उद्दौलाने एका छोटया खोलीत डांबले. **१४६ कैद्यांपैकी १२३ जणांचा त्या खोलीतील उष्णतेने गुदमरुन मृत्यू झाला** यालाच '**कृष्णरंध्र शोकांतिका**' असे म्हटले जाते.

उत्तर : १. फ्रेंचांच्या पाठिंब्याने चंदासाहेब हा कार्नाटिकचा नबाब झाला. २. रॉबर्ट क्लाईव्हने कार्नाटिकची राजधानी अर्काटवर हल्ला करून फ्रेंचांचा व चंदासाहेबाचा पराभव केला. ३. शेवटी या युद्धात चंदासाहेबाला अटक करून त्याची हत्या करण्यात आली. ४. महंम्मद अली याची नबाब म्हणून नेमणूक केली. ५. पाँडिचेरीच्या करारानुसार हे युद्ध थांबले.

उत्तर : १. १७६५ मध्ये रॉबर्ट क्लाईव्हने बंगालमध्ये **दुहेरी राज्यव्यवस्था** अंमलात आणली. २. या पद्धतीनुसार बंगाल प्रांतातील **जमीन महसूल गोळा करण्याचे अधिकार ब्रिटिशांना मिळाला**. ३. न्यायदान, दैनंदिन राज्यकारभार आणि प्रशासकीय कामकाज नबाबाकडेच राहिले.

**कारणे** : १) दस्तकाचा गैरवापर २) विनापरवाना किल्ल्याची दुरुस्ती ३) कृष्णरंध्र शोकांतिका.
**परिणाम** : १. मीरजाफर बंगालचा नबाब बनला. २. ईस्ट इंडिया कंपनीस बंगाल बरोबर व्यापार करण्यासाठी अनियंत्रित अधिकार प्राप्त झाले. ३. सिराज उद्दौलाने कलकत्त्यावर केलेल्या आक्रमणाची नुकसानभरपाई म्हणून मीरजाफरने कंपनीला सतरा कोटी सत्तर लाख रुपये दिले.

**परिणाम** : १. ईस्ट इंडिया कंपनीला बंगालमधील दिवाणीचे हक्क. २. शाह आलमला वार्षिक २६ लाख रू. घेऊन बंगाल वरील सर्व हक्क सोडून द्यावे लागले. ३. अवधचा नबाब शुजा उद्दौला याला युद्धाची नुकसान भरपाई म्हणून ५० लाख रू. द्यावे लागले. ४. मीरजाफरचा मृत्यू झाल्यामुळे त्याच्या मुलास मासिक निवृत्तीवेतन दिले. आणि बंगालचा पूर्ण कारभार कंपनी पाहू लागली. ५. या लढाईमुळे **बंगाल, बिहार व ओरिसा या प्रांताची संपूर्ण मालकी ब्रिटिशांकडे आली**.